Przewidywanie zagrożenia powrotną przestępczością agresywną z perspektywy kryminologiczno-psychologicznej (2021)
Wśród wielu społecznych zagrożeń związanych ze zjawiskiem przestępczości szczególne miejsce zajmują przestępstwa agresywne, popełniane z użyciem przemocy. Chociaż problematyka przestępstw agresywnych omawiana jest w literaturze kryminologicznej stosunkowo szeroko, to zagadnienia związane z powrotną przemocą kryminalną należą do rzadziej podejmowanych. Celem artykułu jest przybliżenie tego ważnego obszaru badawczego, przede wszystkim w aspekcie poświęconym ocenie ryzyka ponownego wystąpienia przemocy kryminalnej. Z podwójnej perspektywy — kryminologicznej i psychologii sądowej — scharakteryzowano zmiany w polityce penalnej wyznaczające współczesne podejście do prewencji przestępstw agresywnych oraz główne założenia nurtu risk assessment. Ponadto omówiono koncepcję czynników ryzyka i czynników ochronnych w etiologii zachowań przestępczych, a także metody diagnostyczne i kierunki rozwoju w prognozowaniu recydywy u sprawców aktów przemocy. Zagrożenie ponowną przemocą kryminalną zostało ukazane również pod kątem ograniczeń w szacowaniu skali rozpowszechnienia zjawiska oraz w szerszym, społecznym kontekście — z uwzględnieniem problemu ciemnej liczby przestępstw. Przegląd wybranych zagadnień dotyczących agresywnej przestępczości powrotnej kończy podsumowanie zawierające propozycję modelu czynników wpływających na poziom zagrożenia tym rodzajem przestępstw. Czynniki związane z poziomem zagrożenia przemocą kryminalną pogrupowano w cztery kategorie: 1) regulacje prawne i poziom instytucjonalny, 2) profesjonalna ocena ryzyka, 3) jakość społecznej readaptacji osadzonego po odbyciu kary za przestępstwo agresywne, 4) społeczna percepcja zagrożeń i postawy wobec przestępczości. Artykuł zarysowuje obszary, które wydają się istotne w dyskusji nad warunkami skutecznej prewencji agresji kryminalnej, akcentując potrzebę podejścia systemowego i wielowymiarowego.
Keywords: psychologia