Paternalism and autonomy: psychotherapists' choices in dilemmas and their justifications as ethical aspects of the therapeutic relationship (2023)
Celem badania jest analiza rozwiązań dylematów etycznych ze względu na kryterium paternalizm – autonomia wybieranych przezpsychoterapeutów z uwzględnieniem doświadczenia zawodowego oraz modalności respondentów. Ponadto artykuł przedstawiaanalizę deklarowanego przez psychoterapeutów sposobu rozstrzygania dylematów (rozwiązania intuicyjne lub namysł etyczny)oraz uzasadnień wskazanych rozwiązań (uzasadnienia etyczne, niejednoznaczne, pozaetyczne). Na potrzeby badania przekrojowegostworzono autorski kwestionariusz. Podstawę kwestionariusza stanowią opisy przykładowych dylematów etycznych oraz ichrozwiązania i uzasadnienia (pytania wielokrotnego wyboru z kafeterią odpowiedzi). Odpowiedzi respondentów zostały skorelowanez modalnością psychoterapeutyczną (w badaniu wyróżniono podejścia: poznawczo-behawioralne, psychoanalityczno–psychodynamiczne, psychodynamiczno-systemowe, systemowe, integrujące) oraz doświadczeniem zawodowym. Do analizystatystycznej wykorzystano dane zebrane od 191 respondentów. Wyniki wskazują na przewagę rozwiązań autonomicznychniezależnie od doświadczenia zawodowego psychoterapeutów. Poza tym wyniki badania wskazują na wyraźną przewagę rozwiązańautonomicznych nad paternalistycznymi we wszystkich badanych podejściach teoretycznych poza poznawczo-behawioralnym.Ponadto statystycznie istotnie więcej psychoterapeutów wskazywało, że wybór rozwiązania dylematu etycznego wymagał namysłuetycznego. Porównanie wskazywanych przez badanych uzasadnień dla rozwiązań dylematów etycznych wykazuje przewagęuzasadnień etycznych niezależnie od doświadczenia zawodowego oraz wśród przedstawicieli wszystkich podejść z wyjątkiempsychoanalityczno-psychodynamicznego oraz psychodynamiczno-systemowego. Zasada szacunku dla autonomii odgrywa istotną rolę w etyce zawodowej psychoterapeutów, a deklaracje respondentów dotyczące namysłu etycznego i znaczna liczba wskazywanych uzasadnień etycznych przemawiają za korzyściami płynącymi z uwzględnienia zagadnień etycznych w szkoleniu psychoterapeutów.
Keywords: psychologia; nauki o zdrowiu; filozofia